6 dk okuma
Sahada en sık duyduğumuz cümlelerden biri: “Kompanzasyon panomuz var ama faturada hâlâ reaktif ceza görünüyor.” Kondansatör grubunun varlığı, doğru çalıştığı anlamına gelmez. Cezanın devam etmesinin arkasında genelde dört sebepten biri vardır ve bunlar ancak ölçümle ayırt edilir.
1. Kademeler arızalı ya da devrede değil
Kondansatörler ömürlerini tamamladıkça kapasite kaybeder; bazıları tamamen devre dışı kalır. Pano kapağını açıp röle ekranına bakmak çoğu zaman yeterlidir: reaktif röle sürekli “kademe arıyor” ama hedefe ulaşamıyorsa kademelerin bir kısmı çalışmıyordur. Kondansatörün üzerindeki şişme, kaçak ve renk değişimi de gözle görülür işaretlerdir.
2. Kontaktörler yapışmış ya da yanmış
Kompanzasyon kontaktörleri normal yüklerden farklı çalışır: devreye girerken çok yüksek darbe akımı çeker. Bu yüzden kondansatör kontaktörü olarak üretilmiş, ön direnç veya ön kontaklı tipler kullanılmalıdır. Standart kontaktör konulmuş bir panoda kontak yapışması ve erken arıza kaçınılmazdır.
3. Reaktif röle yanlış ayarlı
- Akım trafosu oranı röleye yanlış girilmiş olabilir; bu durumda röle yükü olduğundan küçük ya da büyük görür.
- Akım trafosunun bağlandığı nokta yanlışsa, röle tesisin tamamını değil bir bölümünü ölçüyor olabilir.
- Hedef güç faktörü fazla düşük ayarlanmış olabilir.
- C/k değeri yanlışsa röle kademeleri sürekli açıp kapatır, yerinde duramaz.
4. Harmonikler kondansatörü zorluyor
Sürücü sayısı arttıkça şebekedeki harmonik bozulma yükselir. Kondansatörün empedansı frekansla ters orantılı olduğu için harmonik akımlar doğrudan kondansatöre akar; cihaz ısınır, kapasite kaybeder ve zamanla patlar. Bu tabloda çözüm daha fazla kondansatör eklemek değil, detuned reaktörlü kompanzasyona geçmektir.
| Belirti | Olası sebep | İlk kontrol |
|---|---|---|
| Röle hedefe ulaşamıyor | Arızalı kademe | Kademe kademe kapasite ölçümü |
| Kondansatör sık patlıyor | Harmonik | Harmonik bozulma ölçümü |
| Kontaklar yapışmış | Yanlış kontaktör tipi | Kondansatör kontaktörü mü? |
| Ceza var ama röle “tamam” diyor | Yanlış CT oranı / bağlantı | Akım trafosu ve ayarlar |
Sıkça sorulan sorular
Kompanzasyon panosuna kaç yılda bir bakım gerekir?
Yılda en az bir kez kapsamlı kontrol öneriyoruz: kademe kapasitelerinin ölçülmesi, kontaktör kontaklarının incelenmesi, sıkma kontrolü ve termal kontrol. Harmonik seviyesi yüksek tesislerde bu aralık kısalır.
Detuned reaktör her tesiste gerekli mi?
Hayır. Sürücü, UPS ve LED sürücü gibi elektronik yüklerin toplam güç içindeki payı düşükse standart kompanzasyon yeterlidir. Bu payın yüksek olduğu tesislerde ise detuned çözüm hem cezayı kaldırır hem de kondansatör ömrünü uzatır.
Reaktif ceza nasıl hesaplanıyor?
Dağıtım şirketi, tüketilen aktif enerjiye oranla çekilen endüktif ve kapasitif reaktif enerjiyi ölçer. Belirlenen oranların aşılması hâlinde faturaya ayrı bir kalem olarak yansır; bu yüzden aşırı kompanzasyon da cezaya yol açabilir.
Gece ve hafta sonu kapasitif ceza neden çıkıyor?
Üretim durduğunda endüktif yük düşer ama kompanzasyon kademeleri devrede kalırsa şebekeye kapasitif reaktif verilir. Rölenin düşük yükte kademeleri devreden çıkarması ve gerekirse ana kontaktörün kesilmesi bu sorunu çözer.