7 dk okuma
"11 kW motorum var, 11 kW sürücü verin" — en sık aldığımız taleplerden biri. Çoğu zaman doğru sonucu verir, ama bazı durumlarda sürücü ilk yük altında arıza verir. Sebep şu: sürücünün kW etiketi bir referanstır; asıl belirleyici olan verebileceği sürekli akımdır.
Etiketten okunacak dört değer
- Anma akımı (A) — sürücü seçiminin temel kriteri. Etikette 380–400 V satırındaki değer alınır.
- Gerilim ve bağlantı (Δ / Y) — motorun hangi bağlantıda çalışacağı sürücü çıkış gerilimini belirler.
- Anma gücü (kW) — karşılaştırma için, tek başına yeterli değil.
- Devir (d/dk) ve frekans (Hz) — hız aralığı ve alan zayıflatma bölgesi için gerekli.
Neden kW yerine akım?
Aynı kW değerine sahip iki motorun akımı, verim ve güç katsayısına göre farklı olabilir. Eski, düşük verimli bir motor aynı işi yaparken daha fazla akım çeker. Sürücü ise akım verir, kW değil. Bu yüzden karşılaştırma her zaman motor anma akımı ile sürücü sürekli çıkış akımı arasında yapılır.
Yük tipi seçimi değiştirir
| Yük tipi | Örnek | Aşırı yük ihtiyacı | Sürücü seçimi |
|---|---|---|---|
| Değişken moment | Fan, santrifüj pompa | %110 · 60 sn | Motor akımına yakın seçilebilir |
| Sabit moment | Konveyör, karıştırıcı, kompresör | %150 · 60 sn | Bir kademe büyük seçmek güvenli |
| Yüksek kalkış momenti | Kırıcı, vinç, ekstrüder | %180–200 | Ağır hizmet sürücü ya da iki kademe büyük |
Fan ve santrifüj pompa gibi değişken moment yüklerde moment ihtiyacı hızla birlikte düşer; sürücü nadiren zorlanır. Konveyör ve karıştırıcı gibi sabit moment yüklerde ise düşük hızda da tam moment istenir, bu da sürekli yüksek akım demektir. Kırıcı ve vinçte kalkış momenti anma momentinin iki katına çıkabilir.
Çevre sıcaklığı ve rakım: sessiz derating
Katalogdaki akım değeri belirli bir çevre sıcaklığı için geçerlidir; genelde 40 °C. Pano içi sıcaklık bunun üstüne çıkıyorsa sürücünün verebileceği akım düşer. Yazın pano içi 55 °C'yi bulan tesislerde, doğru seçilmiş görünen sürücü gerçekte kapasitesinin altında çalışır. Aynı şey 1000 metrenin üstündeki rakımlar için de geçerlidir.
Sürücüyle birlikte alınması gerekenler
- Giriş sigortası ya da devre kesici — üreticinin verdiği tipte; keyfî seçim garantiyi etkiler.
- Ekranlı motor kablosu — parazit kontrolü için, iki uçtan 360° bağlantıyla.
- Fren direnci — yüksek ataletli yüklerde ve hızlı duruş gerekiyorsa.
- Çıkış reaktörü — sürücü ile motor arası mesafe uzunsa.
- EMC filtresi — şartnamede ya da tesis genelinde parazit hassasiyeti varsa.
Motor etiketinin fotoğrafını ve yükün ne olduğunu gönderin; sürücü, koruma ve aksesuar listesini birlikte çıkaralım. Devreye alma ve parametre ayarı da aynı ekiple yapılabiliyor.
Sıkça sorulan sorular
Sürücüyü motordan büyük seçmenin zararı var mı?
Bir kademe büyük seçmek genelde faydalıdır, pay bırakır. Ancak çok büyük seçmek iki sorun getirir: maliyet artar ve sürücünün akım koruması motorunuzu korumakta hassasiyetini kaybeder. Çok büyük bir sürücü, küçük bir motordaki aşırı yükü fark etmeyebilir; bu durumda ayrı bir termik koruma gerekir.
Tek sürücüyle birden fazla motor çalıştırılabilir mi?
Teknik olarak mümkündür ama koşulları var. Motorlar aynı anda kalkıp aynı hızda dönmeli ve her motorun kendi termik koruması bulunmalıdır; çünkü sürücü toplam akımı görür, tek bir motordaki aşırı yükü ayırt edemez. Ayrıca sürücü akımı tüm motorların toplamına göre seçilir. Farklı hız gereken uygulamalarda ayrı sürücü şarttır.
Motor eski ve etiketi okunmuyorsa ne yapılır?
İki yol var. Birincisi, motoru pens ampermetreyle yük altında ölçüp çektiği akımı belirlemek. İkincisi, sürücünün otomatik motor tanıma (auto-tuning) fonksiyonunu kullanmak; sürücü sargı direncini ölçerek parametreleri kendisi çıkarır. Yine de motorun kutup sayısı ve bağlantı şekli teyit edilmelidir.
Yıldız-üçgen panosunu sürücüye çevirebilir miyiz?
Evet, yaygın bir dönüşüm. Mevcut kontaktör ve zaman rölesi çıkar, yerine sürücü girer. Dikkat edilecek nokta motorun bağlantı şekli: yıldız-üçgen panosundaki motor üçgen bağlantıda çalışacak şekilde seçilmiştir, sürücüde de üçgen bağlanır. Ayrıca pano içinde sürücü için yer ve ısı yükü artacağından, mevcut panonun yeterliliği kontrol edilmelidir.
Sürücü almak enerji tasarrufu garantisi mi?
Hayır. Tasarruf, yükün hız değişimine nasıl tepki verdiğine bağlıdır. Fan ve santrifüj pompa gibi değişken moment yüklerde hız düşüşü güç tüketimini kübik oranda azaltır; buralarda kazanç yüksektir. Konveyör gibi sabit moment yüklerde ise hız düşürmek orantılı tasarruf sağlar, kübik değil. Sabit hızda çalışması gereken bir yükte sürücü tasarruf değil yalnızca kontrol getirir.