7 dk okuma
Sahada en çok karıştırılan üç kablo tipi NYY, NYA ve NYAF'tır. Üçü de bakır iletkenli ve PVC yalıtımlıdır; isimlerindeki harfler malzemeyi ve yapıyı anlatır. Farkı bilmek yalnızca doğru sipariş vermek için değil, kablonun konulduğu yerde yıllarca sorunsuz çalışması için gerekli.
İsimlerdeki harfler ne anlama geliyor?
- N — norma uygun (standart) kablo
- Y — PVC yalıtım (ikinci Y varsa PVC dış kılıf)
- A — tek telli (rijit) iletken
- F — çok telli, bükülgan iletken
| Tip | İletken | Dış kılıf | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| NYA | Tek telli, rijit | Yok (tek yalıtım) | Boru ve kanal içinde sabit tesisat |
| NYAF | Çok telli, bükülgan | Yok (tek yalıtım) | Pano içi kablaj, hareketli bağlantı |
| NYY | Tek ya da çok telli | Var (PVC kılıf) | Toprak altı, açık hava, ana besleme |
NYA nerede doğru, nerede yanlış?
NYA tek telli olduğu için kesit başına en ucuz çözümdür ve klemense bastırıldığında temas yüzeyi geniştir. Buna karşılık bükülmeye dayanıksızdır: pano kapağına giden bir kabloyu NYA ile çekerseniz, kapak birkaç yüz kez açılıp kapandıktan sonra iletken yorulup kırılır. Arıza de sinsidir — kablo dışarıdan sağlam görünür, kopma yalıtımın içindedir.
NYAF neden pano içinin standardı?
NYAF çok telli olduğu için aynı kesitte çok daha küçük yarıçapta bükülebilir. Pano içinde kablo kanalından cihaza giden her hat en az bir kez 90 derece döner; yoğun panolarda bu sayı onlarca olur. NYAF bu dönüşleri iletkeni yormadan alır. Klemense bağlarken uç kovanı (ferrül) kullanmak şart: aksi halde teller dağılır, vidanın altında sadece birkaç tel kalır ve o noktada ısınma başlar.
NYY'yi ayıran şey: dış kılıf
NYY'de her damarın kendi yalıtımı vardır, üstüne de ortak bir PVC dış kılıf geçirilir. Bu kılıf mekanik darbeye, neme ve UV'ye karşı ikinci bir bariyer oluşturur. Toprak altına, kablo tavasına, açık havaya ya da bina girişine çekilen her hat NYY olmalıdır. Toprak altında ayrıca kum yatak, tuğla koruma ve ihbar bandı uygulanır; kablo ne kadar iyi olursa olsun kepçeye karşı korunmasızdır.
Sık yapılan üç hata
- Toprak altına NYA çekmek: kılıf olmadığı için yalıtım kısa sürede su alır ve kaçak akım röleleri atmaya başlar.
- Pano kapağına NYA kullanmak: birkaç ay içinde iletken yorulup kırılır, arıza aralıklı görünür.
- NYAF'ı ferrülsüz bağlamak: teller dağılır, temas direnci artar, klemens ısınır.
Kesit seçimi ayrı bir konu
Kablo tipi doğru seçilse bile kesit yanlışsa sonuç değişmez. Kesit; akım taşıma kapasitesi, gerilim düşümü ve kısa devre dayanımı olmak üzere üç kriterin en zorlayıcısına göre belirlenir. Uzun hatlarda belirleyici olan genelde akım değil gerilim düşümüdür.
Seval Kablo ve Erse Kablo ile çalışarak standart kesitleri stoktan, proje metrajlarını makara bazlı olarak karşılıyoruz. Tek hat şemanızı ya da metraj listenizi gönderin; tip ve kesit kontrolünü birlikte yapalım.
Sıkça sorulan sorular
NYAF yerine NYA kullanmak sakıncalı mı?
Sabit, bir kez çekilip bir daha hareket etmeyen tesisatta sakıncası yok. Ancak pano içinde, özellikle kapağa ya da hareketli bir parçaya giden hatlarda NYA kullanmayın; tek telli iletken tekrarlanan bükülmede yorulup kırılır ve arıza aralıklı göründüğü için bulunması saatler alır.
NYY kablo binanın içinde de kullanılabilir mi?
Evet, kullanılabilir ve ana besleme hatlarında yaygındır. Dış kılıf fazladan koruma sağlar. Tek dezavantajı aynı kesitte daha kalın ve daha pahalı olmasıdır; bu yüzden kısa iç tesisat hatlarında genelde tercih edilmez.
Halojen free (HFFR) kablo ne zaman zorunlu?
İnsanların tahliyesinin zor olduğu ve yoğun bulunduğu yapılarda: hastane, okul, alışveriş merkezi, otel, metro ve kapalı otopark gibi. Standart PVC kablo yangında yoğun duman ve korozif gaz çıkarır; halojen free kablo bunu büyük ölçüde azaltır. Şartnamede geçiyorsa muadili yoktur, birebir uyulması gerekir.
Kablo kesitini artırmak her zaman güvenli tarafta kalmak mıdır?
Isınma ve gerilim düşümü açısından evet, ama iki sınır var. Birincisi klemens ve cihaz bağlantı kapasitesi: kesit cihazın kabul ettiğinin üstüne çıkarsa bağlantı yapılamaz. İkincisi boru ve kanal doluluk oranı: kesit büyüdükçe aynı kanala sığan kablo sayısı düşer ve birbirini ısıtır. Gereksiz büyütme maliyeti de doğrudan artırır.