8 dk okuma
Topraklama sistemi, bir tesisin en temel tasarım kararlarından biridir ve sonradan değiştirilmesi en zor olanıdır. Sistem tipi; hangi koruma cihazının çalışacağını, kaçak akım rölesinin zorunlu olup olmadığını ve arıza anında gövdede ne kadar gerilim oluşacağını belirler.
Harfler ne anlatıyor?
- Birinci harf — kaynağın (trafo nötrü) toprakla ilişkisi. T: doğrudan topraklı. I: izole ya da empedans üzerinden topraklı.
- İkinci harf — tesisteki iletken gövdelerin toprakla ilişkisi. T: kendi toprak elektroduna bağlı. N: kaynağın topraklamasına bağlı.
- Sonraki harfler — koruma (PE) ve nötr (N) iletkeninin ayrı mı birlikte mi olduğu. S: ayrı. C: birleşik (PEN).
| Sistem | Yapı | Tipik yer | Öne çıkan özellik |
|---|---|---|---|
| TN-S | PE ve N baştan sona ayrı | Kendi trafosu olan sanayi tesisi | En temiz sistem; EMC açısından en iyisi |
| TN-C-S | Bir noktaya kadar PEN, sonra ayrılır | Şebekeden beslenen bina ve tesis | Türkiye'de en yaygın kurulum |
| TT | Tesis kendi toprak elektroduna bağlı | Kırsal tesis, şantiye, uzak abone | Kaçak akım rölesi zorunludur |
| IT | Kaynak izole ya da empedanslı | Hastane ameliyathanesi, kritik proses | İlk arızada sistem durmaz, alarm verir |
TN-C-S'te kritik nokta: ayrım noktası
TN-C-S sisteminde PEN iletkeni ana panoda PE ve N olarak ayrılır. Bu ayrım noktasından sonra PE ve N bir daha asla birleştirilmemelidir. Tali panoda yanlışlıkla köprülenen bir nötr-toprak bağlantısı, kaçak akım rölelerinin sürekli atmasına ya da hiç çalışmamasına yol açar; ikisi de tehlikelidir.
TT sisteminde kaçak akım rölesi neden zorunlu?
TT sisteminde arıza akımı, tesisin toprak elektrodundan geçerek kaynağa döner. Toprak direnci yüksek olduğu için bu akım sigortayı ya da şalteri açtıracak kadar büyük olmayabilir; gövdede tehlikeli gerilim kalır. Kaçak akım rölesi ise miliamper seviyesindeki farkı gördüğü için bu durumda tek etkili korumadır.
Ölçüm ve kabul değerleri
Topraklama direnci periyodik olarak ölçülmeli ve kayda geçirilmelidir. Kabul değeri sistem tipine ve kullanılan koruma cihazına göre değişir; TT sisteminde kaçak akım rölesinin eşiğiyle birlikte değerlendirilir. Ölçüm kuru ve yağışlı dönemde farklı çıkar — kabul kararı en olumsuz koşula göre verilir.
Pano içi topraklama barası, izolatör ve bağlantı malzemelerinde IRTU ve Hüner Elektrik ürünleriyle çalışıyoruz. Mevcut tesisinizin sistem tipinden emin değilseniz keşifte birlikte tespit edip dokümante ediyoruz.
Sıkça sorulan sorular
Tesisimin topraklama sistemi hangisi, nasıl anlarım?
Ana panoya bakılır: şebekeden gelen kabloda nötr ve toprak ayrı iletken olarak mı geliyor, yoksa tek PEN olarak gelip panoda mı ayrılıyor? Ayrı geliyorsa TN-S, panoda ayrılıyorsa TN-C-S. Tesisin kendi toprak elektrodu varsa ve şebeke toprağına bağlı değilse TT'dir. Emin olunamayan durumlarda ölçüm yapılır; tahmin üzerine koruma tasarlanmaz.
Sürücülü panolarda topraklama neden daha kritik?
Sürücü yüksek frekanslı anahtarlama üretir ve bunun bir kısmı toprak üzerinden akar. Topraklama kötüyse bu akım sinyal hatlarını dolaşır; analog değerler dalgalanır, haberleşme kopar, sensörler yanlış okur. Çözüm yalnızca kesit büyütmek değil, kısa ve düşük empedanslı bir toprak yolu kurmak ve ekranları 360 derece bağlamaktır.
Toprak ve nötr baraları panoda ayrı mı olmalı?
TN-S ve TN-C-S sisteminin ayrım noktasından sonraki her panoda ayrı olmalıdır. Yalnızca ana panoda, PEN'in ayrıldığı noktada birleşiktirler. Tali panolarda ayrı bara kullanmak hem mevzuat gereğidir hem de kaçak akım korumasının doğru çalışması için şarttır.
Yeni bir makine eklerken topraklama için ne yapılmalı?
Makine gövdesi, mevcut sistemin PE iletkenine uygun kesitte bağlanır; kesit, besleme kablosunun faz kesitine göre belirlenir. Makinenin kendi toprak elektrodu çakılmaz — bu, aynı tesiste iki farklı toprak potansiyeli oluşturur ve tehlikelidir. Bağlantı sonrası süreklilik ölçümü yapılıp kayda geçirilir.